MASUMİYET MÜZESİ’NİN SINIRLARI: “DÜŞÜNCESİZ” NOSTALJİ VE MASUMİYETİN İMKÂNSIZLIĞI
Jale Özata Dirlikyapan

Öz

Nostalji, bugünün toplumsal memnuniyetsizliğine ve parçalanmışlık hissine karşılık, “eski günlerin” bütünlüğünü, mutluluğunu ve evde olma hissini vadeder. Dolayısıyla, memnuniyetsizlik arttıkça kültürel alanda nostaljik temalara yönelik ilginin de arttığı gözlemlenir. Bu ilgiye karşılık edebiyatta da geçmişe özlem söyleminin güçlendiği, bugün eksikliği hissedilen neyse, geçmişin o eksikliği kapatacak bir bakışla ele alındığı dikkat çeker.  Orhan Pamuk’un 2008’de yayımlanan romanı Masumiyet Müzesi de 70’li yılların sonlarında geçen bir aşk hikâyesini anlatırken, o yıllara yönelik kolektif hafızayı tazeleme niyetindedir. Ancak duygulardan söz ediş biçimi ve duyguları betimleyerek derinleştirmekten ziyade onları adlandırma çabası, metindeki nostaljik yönelimi bir “sahne kurma” formuna dönüşür. Politik gelişmelere yönelik dikkat ve perspektif eksikliği, geçmişten artakalanlara ve yıkıntılara yönelik huzurlu hüznü ve şüphe fikrine uzak bakış açısı, romanı modernist “düşünsel nostalji”den ve masumiyet fikrinden uzaklaştırır. Anlatıcı Kemal ile Orhan Pamuk, hafıza özünde bir “anti-müze” olsa da, geçmişi ele geçirmeye yönelik kuvvetli arzularını, anlamından emin oldukları gururlu bir müzeye dönüştürmüşlerdir. 

Anahtar Sözcükler

Orhan Pamuk, nostalji, düşünsel nostalji, 1970’ler, artakalanlar, kolektif hafıza
DOI: https://doi.org/10.17572/mj2020.1.2841

Kaynakça

Benjamin, W. (2012). Tarih kavramı üzerine. Nurdan Gürbilek (Der.), Nurdan Gürbilek ve Sabir Yücesoy (Çev.), içinde, Son bakışta aşk: Walter Benjamin’den seçme yazılar (s. 39-51). İstanbul: Metis Yayınları.

Berkbayrak, E. (11 Ekim 2009). 'Masumiyet Müzesi' Milano'da tanıtıldı. Radikal. Erişim: 9 Nisan 2020, http://www.radikal.com.tr/kultur/masumiyet-muzesi-milanoda-tanitildi-958683/.

Boym, S. (2009). Nostaljinin geleceği. F. B. Aydar (Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.

Connerton, P. (2009). Modernite nasıl unutturur. Kübra Kelebekoğlu (Çev.). İstanbul: Sel Yayınları.

Çapan, G. (9 Nisan 2013). Umberto Eco: İnanıyorum ki dünyadaki insanların çoğu aptaldır. Akşam. Erişim: 10 Nisan 2020, https://www.aksam.com.tr/kultur-sanat/umberto-eco-inaniyorum-ki-dunyadaki-insanlarin-cogu-aptaldir/haber-185310.

Gürbilek, N. (2011). Tanpınar’da hasret, Benjamin’de dehşet. Benden önce bir başkası. İstanbul: Metis Yayınları.

Gürbilek, N. (2012). Sunuş. Nurdan Gürbilek (Der.), içinde, Son bakışta aşk: Walter Benjamin’den seçme yazılar (s. 7-39). İstanbul: Metis Yayınları.

Kundera, M. (1996). Yavaşlık. Özdemir İnce (Çev.). İstanbul: Can Yayınları.

Lowenthal, D. (1989). Nostalgia tells it like it wasn’t. Christopher Shaw ve Malcolm Chase (Der.), içinde, The imagined past (s. 18-33). Manchester ve New York: Manchester University Press.

Macherey, P. (2019). Edebi üretim teorisi. Işık Ergüden (Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.

Orhon, G. (2003). İkilikler ve karşıtlıklar: Halbwachs’ın entelektüel mirası üzerine eleştirel bir değerlendirme. Toplum ve Bilim, 128, s.71-83.

Özbek, M. (2000). Walter Benjamin’i okumak 1. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 55 (2), s. 69-96.

Pamuk, O. (2006). İstanbul: hatıralar ve şehir. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Pamuk, O. (2008). Masumiyet müzesi. İstanbul: İletişim Yayınları.

Pamuk, O. (2010). Saf ve düşünceli romancı. İstanbul: İletişim Yayınları.

Pamuk, O. (2017). Manzaradan parçalar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Stewart, S. (2007). Longing. Durham ve Londra: Duke University Press.

Tanpınar, A. H. (2000). Huzur. İstanbul: Dergâh Yayınları.

Tiedemann, R. (2012). Pasajlar yapıtı’na giriş. A. Cemal (Çev.), içinde Pasajlar (s. 9-36). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.